Zwierzęta Grenlandii - 25 charakterystycznych gatunków Arktyki

Zwierzęta Grenlandii muszą radzić sobie z jednym z najbardziej wymagających środowisk na Ziemi. Na lądzie żyje zaledwie kilka rodzimych gatunków ssaków, między innymi piżmowół arktyczny, renifer, lis polarny i zając polarny. Znacznie bogatsze życie kryje się w morzu - wokół Grenlandii spotyka się narwale, białuchy, wale grenlandzkie, humbaki, morsy i kilka gatunków fok. Nad wybrzeżami latają bieliki, maskonury, edredony, śnieguły i pardwy. Poniżej znajduje się lista 25 najbardziej charakterystycznych zwierząt Grenlandii wraz z krótkimi opisami.

Zwierzęta Grenlandii - lista charakterystycznych gatunków

1. Niedźwiedź polarny

Niedźwiedź polarny (Ursus maritimus) jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwierząt Grenlandii. Mimo że potrafi długo przebywać na lądzie, jego życie jest ściśle związane z morzem i lodem morskim. Poluje przede wszystkim na foki, zwłaszcza nerpy obrączkowane. Najczęściej występuje w północnej i północno-wschodniej części Grenlandii oraz wzdłuż wschodniego wybrzeża.

Niedźwiedzie mogą pokonywać ogromne odległości, przemieszczając się wraz z lodem. Nie są więc równomiernie rozmieszczone na całej wyspie. W zamieszkanych rejonach zachodniej i południowej Grenlandii spotkanie z nimi należy do rzadkości.

2. Piżmowół arktyczny

Piżmowół arktyczny (Ovibos moschatus) wygląda jak zwierzę z epoki lodowcowej. Ma masywne ciało, krótkie nogi, zakrzywione rogi i niezwykle długą sierść. Pod nią znajduje się bardzo gęsty podszerstek zwany qiviutem, który skutecznie chroni przed arktycznym mrozem.

Naturalnie piżmowoły zamieszkują przede wszystkim północną i północno-wschodnią Grenlandię. Do innych części wyspy zostały również introdukowane. Jednym z najlepszych miejsc do ich obserwacji jest okolica Kangerlussuaq.

3. Renifer

Renifer (Rangifer tarandus) występuje dziko przede wszystkim w zachodniej Grenlandii. Rodzime populacje należą do arktycznej formy renifera, tradycyjnie określanej jako Rangifer tarandus groenlandicus.

Zarówno samce, jak i samice mogą nosić poroże, co wyróżnia renifery wśród jeleniowatych. Latem żywią się trawami, ziołami i liśćmi, natomiast zimą potrafią rozgrzebywać śnieg w poszukiwaniu porostów. Renifer od tysięcy lat odgrywał ważną rolę w życiu mieszkańców Grenlandii.

4. Lis polarny

Lis polarny (Vulpes lagopus) występuje praktycznie na całej Grenlandii. Spotyka się dwie główne odmiany barwne. Biała zimą staje się niemal całkowicie śnieżnobiała, podczas gdy tak zwana odmiana niebieska pozostaje przez cały rok ciemniejsza - od szarej po brunatną.

Lis polarny jest niezwykle oportunistycznym drapieżnikiem. Zjada lemingi, ptaki i ich jaja, ryby, bezkręgowce oraz padlinę. Na wybrzeżu korzysta również z pokarmu pozostawionego przez większe drapieżniki.

5. Zając polarny

Zając polarny (Lepus arcticus) występuje w Grenlandii i północnej części Kanady. Jest większy i masywniejszy od wielu zajęcy znanych z umiarkowanych szerokości geograficznych, a krótkie uszy ograniczają utratę ciepła.

Zimą jego futro jest prawie całkowicie białe, z wyjątkiem czarnych końców uszu. Silne łapy pozwalają mu rozgrzebywać śnieg w poszukiwaniu traw, pędów, korzeni i innych części roślin.

6. Leming obrożny

Leming obrożny (Dicrostonyx groenlandicus) jest niewielkim gryzoniem arktycznej tundry. W Grenlandii występuje przede wszystkim na północy i północnym wschodzie. Choć znacznie mniej efektowny od niedźwiedzia polarnego czy piżmowołu, ma ogromne znaczenie dla całego ekosystemu.

Lemingi są pokarmem między innymi lisów polarnych, gronostajów, sów śnieżnych i innych drapieżnych ptaków. Zimą ich futro staje się białe, a zwierzęta prowadzą aktywne życie również pod warstwą śniegu.

7. Gronostaj

Gronostaj (Mustela erminea) jest jednym z najmniejszych drapieżników Grenlandii. Zamieszkuje głównie północną i północno-wschodnią część wyspy, gdzie jego występowanie jest mocno związane z obecnością lemingów.

Latem ma brązowy grzbiet i jasny spód ciała. Zimą przybiera białą szatę, lecz końcówka ogona pozostaje czarna. Dzięki smukłemu ciału potrafi ścigać niewielkie gryzonie również w ich norach i tunelach pod śniegiem.

8. Wilk arktyczny

Wilk szary (Canis lupus) występuje również w najbardziej odległych rejonach północnej i północno-wschodniej Grenlandii. Arktyczne populacje są często określane jako wilki arktyczne. Ich pozycja podgatunkowa bywa różnie ujmowana w systematyce, dlatego bezpieczniej traktować je tutaj jako grenlandzką populację wilka szarego.

Na Grenlandii wilki są rzadkie i ograniczone głównie do niemal bezludnych obszarów Wysokiej Arktyki. Polują między innymi na zające, piżmowoły i mniejsze ssaki.

9. Narwal jednozębny

Narwal jednozębny (Monodon monoceros) jest jednym z najbardziej niezwykłych zwierząt Grenlandii. U większości dorosłych samców jeden z zębów wyrasta w długi, spiralnie skręcony kieł, który może osiągać kilka metrów długości.

Narwale żyją w arktycznych wodach północnej i wschodniej Grenlandii. Latem wpływają do fiordów, natomiast wraz z nadejściem zimy przemieszczają się w rejony pokryte pakiem lodowym. Są znakomitymi nurkami i mogą schodzić na głębokość przekraczającą kilometr.

10. Białucha arktyczna

Białucha arktyczna (Delphinapterus leucas) jest bliską krewną narwala. Dorosłe osobniki mają niemal całkowicie białe ciało, zaokrągloną głowę i nie posiadają typowej płetwy grzbietowej.

W wodach zachodniej Grenlandii białuchy pojawiają się przede wszystkim w chłodniejszej części roku. Są bardzo komunikatywne i wydają rozmaite gwizdy, piski i inne odgłosy, dzięki czemu zyskały przydomek "kanarków morza".

11. Wal grenlandzki

Wal grenlandzki (Balaena mysticetus) jest jednym z najlepiej przystosowanych do życia w Arktyce wielorybów. Nie ma płetwy grzbietowej, posiada ogromną głowę oraz wyjątkowo grubą warstwę tłuszczu chroniącą przed zimnem.

W przeciwieństwie do większości dużych wielorybów może pozostawać w wodach Grenlandii również zimą. Szczególnie ważnym miejscem jego występowania jest Zatoka Disko. Wal grenlandzki należy również do najdłużej żyjących ssaków - pojedyncze osobniki mogą przekraczać wiek 100 lat.

12. Długopłetwiec oceaniczny - humbak

Długopłetwiec oceaniczny (Megaptera novaeangliae), powszechnie nazywany humbakiem, przybywa do wód Grenlandii przede wszystkim latem. Żeruje wtedy intensywnie na krylu i niewielkich rybach.

Łatwo rozpoznać go po bardzo długich płetwach piersiowych oraz zachowaniu na powierzchni. Humbaki wyskakują z wody, uderzają płetwami i przed nurkowaniem często pokazują płetwę ogonową. Wody wokół Nuuk i Zatoki Disko należą do miejsc, gdzie można je regularnie obserwować.

13. Finwal

Finwal (Balaenoptera physalus) jest po płetwalu błękitnym drugim pod względem wielkości zwierzęciem żyjącym obecnie na Ziemi. Jego ciało jest jednak stosunkowo smukłe, dzięki czemu wygląda znacznie lżej niż wal grenlandzki.

Finwale pojawiają się w wodach zachodniej i wschodniej Grenlandii, szczególnie latem. Żywią się przede wszystkim krylem i niewielkimi rybami, które odfiltrowują z ogromnych ilości wody za pomocą fiszbinów.

14. Płetwal karłowaty

Płetwal karłowaty (Balaenoptera acutorostrata) jest znacznie mniejszy od finwala i humbaka, ale nadal może osiągać około 10 m długości. Jest jednym z waleni często obserwowanych latem w fiordach południowej i zachodniej Grenlandii.

Zwykle porusza się samotnie lub w niewielkich grupach. Żywi się drobnymi rybami i skorupiakami. Jego stosunkowo niewielki rozmiar i szybkie wynurzanie sprawiają, że może być trudniejszy do obserwowania niż efektowny humbak.

15. Mors arktyczny

Mors arktyczny (Odobenus rosmarus) jest potężnym ssakiem morskim rozpoznawalnym po długich kłach, masywnym ciele i gęstych wibrysach wokół pyska. Kły występują zarówno u samców, jak i samic.

Morsy żyją między innymi w północno-zachodniej i północno-wschodniej Grenlandii oraz na ławicach u zachodnich wybrzeży. Żerują głównie na dnie morskim, wyszukując małże i inne bezkręgowce.

16. Lodofoka grenlandzka

Lodofoka grenlandzka (Pagophilus groenlandicus), nazywana również foką grenlandzką, jest jednym z najbardziej charakterystycznych ssaków północnego Atlantyku. Dorosłe osobniki mają jasne ciało z dużą ciemną plamą na grzbiecie przypominającą kształtem siodło.

Gatunek jest silnie wędrowny. Lodofoki pojawiają się przy większości wybrzeży Grenlandii i przemieszczają się pomiędzy terenami rozrodu oraz bogatymi w pokarm wodami żerowiskowymi.

17. Nerpa obrączkowana

Nerpa obrączkowana (Pusa hispida) jest najmniejszą z fok regularnie występujących przy Grenlandii i jednym z najlepiej przystosowanych ssaków do życia wśród lodu morskiego.

Potrafi utrzymywać otwory oddechowe w zamarzniętej tafli, ścierając tworzący się lód pazurami. W śniegu pokrywającym lód samice tworzą schronienia, w których rodzą młode. Nerpa jest jednocześnie jednym z najważniejszych składników diety niedźwiedzia polarnego.

18. Kapturnik morski

Kapturnik morski (Cystophora cristata) wyróżnia się niezwykłym wyglądem samców. Na głowie znajduje się duży elastyczny worek skórny, który może być nadymawany podczas zachowań godowych i konfliktów z innymi samcami.

Kapturniki spotyka się przede wszystkim przy południowo-zachodniej i wschodniej Grenlandii. Są znakomitymi nurkami i większość życia spędzają na otwartym morzu.

19. Bielik

Bielik (Haliaeetus albicilla) jest największym ptakiem lęgowym Grenlandii. Występuje przede wszystkim w południowo-zachodniej części wyspy, gdzie gniazduje na skalnych zboczach i klifach.

Poluje głównie na ryby i ptaki morskie, ale korzysta również z padliny. Dorosłe osobniki łatwo rozpoznać po masywnej sylwetce i jasnym, prawie białym ogonie.

20. Pardwa górska

Pardwa górska (Lagopus muta) należy do nielicznych ptaków pozostających na Grenlandii również podczas zimy. Występuje na ogromnym obszarze wyspy i jest doskonale przystosowana do życia w tundrze.

Latem jej upierzenie jest szarobrązowe i pozwala zniknąć na tle skał oraz roślinności. Zimą staje się niemal całkowicie białe, dzięki czemu ptak jest trudny do zauważenia na śniegu.

21. Sowa śnieżna

Sowa śnieżna (Bubo scandiacus) jest jednym z symbolicznych ptaków Arktyki, lecz na Grenlandii nie występuje wszędzie. Związana jest przede wszystkim z północną i północno-wschodnią częścią wyspy.

Jej liczebność i sukces lęgowy są silnie powiązane z dostępnością lemingów. W latach, gdy gryzoni jest dużo, sowy mają znacznie lepsze warunki do rozmnażania.

22. Maskonur

Maskonur (Fratercula arctica) należy do najbardziej rozpoznawalnych ptaków północnego Atlantyku. W okresie lęgowym jego duży, bocznie spłaszczony dziób przybiera intensywne kolory - pomarańczowy, żółty i niebieskawy.

Maskonury żyją przez większość roku na otwartym morzu. Na ląd powracają na czas lęgów, zakładając gniazda w norach oraz szczelinach skalnych na wyspach i klifowych wybrzeżach.

23. Edredon zwyczajny

Edredon zwyczajny (Somateria mollissima) jest jedną z najbardziej charakterystycznych kaczek arktycznych wybrzeży. Gniazduje licznie na niewielkich wyspach, skałach i innych miejscach położonych blisko morza.

Samice wyściełają gniazda wyjątkowo miękkim puchem wyskubanym z własnego ciała. To właśnie od edredonów pochodzi naturalny puch eiderdown, od wieków ceniony za bardzo dobre właściwości izolacyjne.

24. Śnieguła

Śnieguła (Plectrophenax nivalis) jest niewielkim ptakiem, który latem można spotkać na dużej części Grenlandii. Samiec w szacie godowej jest w znacznej części biały z mocno kontrastującymi czarnymi fragmentami skrzydeł.

Śnieguły przylatują na Grenlandię wiosną, aby odbyć lęgi, a jesienią większość z nich opuszcza wyspę. Mimo niewielkich rozmiarów potrafią pokonywać podczas migracji tysiące kilometrów.

25. Nurnik zwyczajny

Nurnik zwyczajny (Cepphus grylle) jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych ptaków lęgowych Grenlandii. Latem ma niemal czarne upierzenie z dużymi białymi plamami na skrzydłach oraz charakterystyczne czerwone nogi.

Nurniki świetnie nurkują i pod wodą wykorzystują skrzydła podobnie jak płetwy. Polują głównie na niewielkie ryby i bezkręgowce morskie. Gniazdują w szczelinach skalnych, często na wyspach i skalistych wybrzeżach.

Dlaczego na Grenlandii jest tak mało ssaków lądowych?

Grenlandia jest ogromna, ale warunki dla zwierząt lądowych są wyjątkowo wymagające. Znaczną część powierzchni wyspy pokrywa lądolód, a dostępne siedliska koncentrują się głównie w wolnym od lodu pasie wybrzeża. Zima jest długa, roślinność skąpa, a zdobycie pokarmu przez wiele miesięcy bardzo trudne.

Dlatego właściwa fauna lądowa jest zaskakująco uboga. Grenlandzki Instytut Zasobów Naturalnych wyróżnia zaledwie siedem regularnych rodzimych ssaków lądowych: piżmowoła, renifera, zająca polarnego, leminga, lisa polarnego, gronostaja i wilka. Rosomak pojawia się jedynie wyjątkowo jako przybysz z Kanady.

Morze wokół Grenlandii jest bogatsze niż ląd

Zupełnie inaczej wygląda fauna morska. Wody wokół Grenlandii należą do niezwykle produktywnych arktycznych ekosystemów. Występuje w nich około 16 gatunków waleni, kilka gatunków fok oraz morsy.

Większość dużych wielorybów pojawia się przede wszystkim latem, gdy wody są wolniejsze od lodu i bogate w pokarm. Humbaki, finwale i płetwale karłowate przybywają wtedy na intensywne żerowanie. Narwale, białuchy i wale grenlandzkie są znacznie silniej związane z Arktyką i mogą pozostawać w grenlandzkich wodach również zimą.

Jakie zwierzę najbardziej kojarzy się z Grenlandią?

Najbardziej oczywistą odpowiedzią jest niedźwiedź polarny, ale niekoniecznie jest to zwierzę, które najłatwiej zobaczyć podczas pobytu na Grenlandii. Niedźwiedzie występują przede wszystkim w słabo zamieszkanej północnej i wschodniej części wyspy.

W zachodniej Grenlandii znacznie łatwiej zobaczyć renifera, lisa polarnego albo piżmowoła. Z kolei z łodzi można obserwować foki i wieloryby, a na wybrzeżu liczne ptaki morskie.

Fauna Grenlandii najlepiej pokazuje, jak bardzo Arktyka zależy od morza. Na lądzie liczba gatunków jest niewielka, ale każdy z nich posiada niezwykłe przystosowania do zimna. W morzu różnorodność gwałtownie rośnie - od niewielkich fok po finwale i inne wieloryby ważące dziesiątki ton.